Column: De rellen zijn van Europa zelf, de olie op het vuur komt van buiten

Op de laatste zaterdag van oktober vlogen in de Berlijnse wijk Prenzlauer Berg flessen, vuurwerk en eieren door de lucht, en in de Frankfurtse winkelstraat Zeil werden winkels geplunderd. De protestgolf van jongeren die in Frankrijk begon, heeft Duitsland bereikt, en in haar kielzog volgen jongerenrellen. De vraag wie olie op het vuur gooit, is terecht. Alleen is het antwoord minder eenvoudig dan velen zouden willen.

Een korte terugblik is op zijn plaats, want de golf ging snel. Zoals eerdere analyses van Innohub lieten zien, kwam de rekening al in de straten van Parijs bij de ondernemers terecht. In Frankrijk groeide de scholierenbeweging al weken toen de demonstraties tegen de hoge kosten van levensonderhoud en de staat van de scholen op 17 oktober in het hele land uit de hand liepen. In Limoges staken gemaskerde demonstranten het 143 jaar oude stadhuis in brand, en volgens premier Sébastien Lecornu waren er in het hele land 1.200 mensen opgepakt. Een week later werden in Italiaanse steden flessen en stenen gegooid, en de politie hield in acht steden kortstondig 371 mensen vast, onder wie 110 minderjarigen. In Den Haag timmerden winkeliers hun ramen vooraf dicht, terwijl in chatgroepen oproepen rondgingen voor een Gen Z-demonstratie en deels ook voor ordeverstoring en vandalisme; een deel van de winkeliers werd bedreigd.

In Duitsland riep het initiatief Gen Z regelt op 31 oktober op tot vreedzame demonstraties in zo’n dertig steden. Volgens de politie waren er meer dan 65.000 mensen op de been, volgens de organisatoren zo’n honderdduizend, en de eisen gingen over de financiering van scholen, de kosten van levensonderhoud en het klimaat, en over verzet tegen de dienstplicht. De dag verliep grotendeels rustig. De avond niet. In Berlijn vertrok een avondmars, los van de vreedzame demonstratie bij de Brandenburger Tor, vanaf de Rosenthaler Platz richting Prenzlauer Berg, en de organisatoren van de demonstratie bij de Brandenburger Tor lieten weten dat ze geen verantwoordelijkheid droegen voor de avondmars. De politie schatte de mars op zo’n 3.500 mensen, terwijl er 500 waren verwacht. Vanuit de mars werden flessen en vuurwerk gegooid, naar winkels in de buurt stenen en eieren, en 27 agenten raakten lichtgewond. In Frankfurt raakten meer dan honderd agenten gewond, en de 54 aangehouden verdachten waren tussen de 13 en 29 jaar oud. In heel Duitsland werden volgens persbureau dpa ten minste 250 mensen aangehouden.

Eén detail in de Berlijnse zaak verdient aandacht. Volgens het Berlijnse departement van Binnenlandse Zaken mobiliseerden zowel linksextremistische actoren als actoren uit het zogeheten buitenlandgerelateerde extremisme (auslandsbezogener Extremismus) voor de demonstraties, met als waarschijnlijk doel de protesten te kapen en te radicaliseren. De Duitse federale dienst voor de bescherming van de grondwet waarschuwde voor hetzelfde: delen van de linksextremistische scene zouden zich kunnen aansluiten, net als afzonderlijke groepen uit het buitenlandgerelateerde extremisme. De Duitse term verwijst naar extremistische groepen die in Duitsland actief zijn en hun wortels hebben in conflicten in het buitenland, ook in het Midden-Oosten. Dat is een serieuze waarschuwing, maar geen bewering dat een buitenlandse staat de straten van Berlijn aanstuurt.

Wat weten we dan over buitenlandse beïnvloeding? Meer dan velen denken. Op 7 oktober ontbood het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken de Iraanse ambassadeur, omdat vanaf officiële accounts van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken valse inhoud over de scholierenbeweging was verspreid; volgens Parijs was die inhoud volstrekt onaanvaardbaar. Alliance4Europe, een Europees netwerk van maatschappelijke organisaties, analyseerde ruim 547.000 berichten in negen talen. Volgens het netwerk publiceerde het Russische Pravda-netwerk 1.018 artikelen over de onrust in Frankrijk op 28 websites, en een botnetwerk dat in verband wordt gebracht met de Doppelgänger-operatie verstuurde 639 gecoördineerde berichten in het Frans, Duits, Engels en Pools. Die werden in de zes weken vóór 17 oktober zo’n 7,4 miljoen keer bekeken. Een van de slogans van het netwerk verraadt het doel: elke euro die naar Kyiv gaat, is gestolen van onze gezamenlijke welvaart.

Moskou heeft de frustratie van jongeren niet veroorzaakt, maar doet er alles aan om die tegen Oekraïne en de Europese Unie te keren.

Even belangrijk is zeggen wat we niet weten. President Emmanuel Macron heeft verklaard dat er geen bewijs is voor buitenlandse inmenging in de gebeurtenissen zelf, al heeft er achteraf wel informatiemanipulatie plaatsgevonden. Alliance4Europe komt tot dezelfde conclusie: de protesten ontstonden in Frankrijk, en bewijs voor een buitenlandse aanstichter werd niet gevonden. Een anonieme EU-functionaris zei tegen Euronews dat de EU geen informatie of harde bevestiging heeft dat buitenlandse informatiemanipulatie achter de gebeurtenissen zat, en volgens de Financial Times onderzoeken Europese toezichthouders mogelijke online beïnvloeding door Rusland, Iran en Algerije. Dat is een vermoeden, geen vastgesteld feit. Wat Duitsland betreft, hebben de autoriteiten tot nu toe geen informatie openbaar gemaakt waaruit blijkt dat het geweld in Berlijn of Frankfurt door een buitenlandse staat is georganiseerd. De open vraag is wie de oproepen om samen te komen verspreidde, en via welke accounts. Dat uitzoeken is werk voor de veiligheidsdiensten, niet voor het giswerk van een columnist.

Daaruit volgen twee fouten die Europa moet vermijden. De eerste is naïviteit. Het draaiboek van het Kremlin is al jaren hetzelfde: het verzint geen breuklijnen, maar zoekt ze op en drijft er een wig in, en deze keer gingen de boodschappen al weken in het Duits en Pools rond voordat in Frankfurt de eerste ruit sneuvelde. De tweede fout is de handige zondebok. Als elke steen aan Moskou wordt toegeschreven, komen politici er makkelijk vanaf. De kern van de protesten bestaat uit prijzen, wonen, lonen en afbrokkelende publieke voorzieningen, en dat zijn echte zorgen. Hetzelfde geldt voor het debat over de achtergrond van de relschoppers. De Hessische minister van Binnenlandse Zaken Roman Poseck beschreef de gewelddadige groep als overwegend met een migratieachtergrond, maar volgens dpa had het merendeel van de in Frankfurt aangehouden mensen de Duitse nationaliteit. Geen van beide gegevens rechtvaardigt het stigmatiseren van een hele bevolkingsgroep, want een misdrijf hoort altijd bij wie het pleegt.

De rekening ligt hoe dan ook bij de ondernemer. Op de Zeil in Frankfurt werden vijf winkels geplunderd, in Berlijn werden stenen naar buurtwinkels gegooid, en in Den Haag gingen de multiplexplaten al omhoog voordat er iets was gebeurd. De ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland noemden het beeld diep triest. Weinig kleine winkeliers in de winkelstraat hebben een communicatieafdeling of een financiële buffer. De meesten hebben een eigen risico, een gemiste avondomzet en de vraag of mensen nog naar het centrum durven te komen. De vitaliteit van een stad rust juist op deze winkels, en die is verrassend kwetsbaar.

Wat moet er dan gebeuren? Ten eerste moeten vreedzaam protest en geweld scherp van elkaar worden onderscheiden: het eerste is een recht dat bescherming verdient, het tweede een misdrijf waarop een snelle straf moet volgen. Ten tweede moet de Europese digitaledienstenverordening met volle kracht worden ingezet, want platforms schrijven steeds vaker de werkelijkheid. Platforms moeten gecoördineerde, inauthentieke verspreiding nu stoppen, en de Commissie kan niet afwachten tot het risico systemisch wordt. Een vermogen zoals dat van het Franse Viginum om buitenlandse digitale beïnvloeding te herkennen, hoort thuis in elke lidstaat en in een gezamenlijk situatiebeeld. Ten derde moeten de zorgen van jongeren over wonen, scholen en prijzen serieus worden genomen, en het antwoord ligt in concurrentiekracht, een goed werkende interne markt en het wegnemen van belemmeringen voor woningbouw. Met subsidies los je dat niet op.

Over Oekraïne moet openlijk worden gesproken, want juist langs die weg probeert het Kremlin de frustratie van jongeren om te buigen. De bewering dat steun aan Oekraïne ten koste gaat van jongeren, is een verhaal dat de netwerken van Moskou ijverig verspreiden. De werkelijkheid is omgekeerd. Oekraïne verdedigt de vrijheid en veiligheid van heel Europa, ook die van de jongeren in Berlijn en Parijs die nu een betere toekomst voor zichzelf eisen. Daarom moet de steun aan Oekraïne sterk blijven, militair, economisch en politiek. Die verdedigt de toekomst van Europese jongeren, want zonder veiligheid is er geen groei, geen investering en geen banen waar jongeren terecht om vragen. De eigen problemen van Rusland ontslaan Europa niet van deze verantwoordelijkheid, ze maken haar groter.

De Oekraïners laten zelf zien wat veerkracht is. In een enquête die de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Oekraïne (AmCham Ukraine) en Citi in juni publiceerden, was 92 procent van de lidbedrijven die reageerden volledig operationeel te midden van een grootschalige oorlog die al meer dan vier jaar duurt, en was 87 procent van plan de investeringen gelijk te houden of te verhogen. Elke Europese ondernemer begrijpt wat dat vraagt wanneer raketten de infrastructuur treffen en werknemers voor militaire dienst worden opgeroepen. Oekraïense ondernemers, jullie veerkracht verdient het respect van heel Europa. Jullie houden je land overeind en daarmee ook een deel van de Europese veiligheid, en dat zouden jullie niet alleen moeten hoeven doen.

Gen Z regelt heeft aangekondigd ongeveer drie weken na de demonstraties van oktober mee te doen aan nieuwe demonstraties. Dan zal blijken of Europa heeft geleerd echte zorg, straatgeweld en ophitsing van buitenaf uit elkaar te houden. Zo niet, dan betalen opnieuw zij de rekening die ‘s ochtends het rolluik van hun eigen winkel optrekken.

Bronnen

• Frans ministerie van Buitenlandse Zaken: Iran – Convocation de l’ambassadeur de la République islamique d’Iran (7-10-2026) — De Iraanse ambassadeur ontboden vanwege desinformatie over de scholierenbeweging
• Alliance4Europe: EU Unrest Report – How France’s October 2026 protests were manipulated, then retold abroad (oktober 2026) — Cijfers over de Pravda- en Doppelgänger-netwerken, conclusie over de binnenlandse oorsprong van de protesten
• Euronews: No evidence foreign powers sparked Europe’s riots, but they exploited them (21-10-2026) — Uitspraken van Macron, de Commissie en de Italiaanse minister van Defensie
• Il Sole 24 Ore / Financial Times: EU investigates pro-Russian disinformation linked to street protests (21-10-2026) — Onderzoek door Europese toezichthouders, verdenkingen tegen Rusland, Iran en Algerije
• Euronews (Duitstalig): Gen-Z-Proteste in Berlin – Radikale Gruppen übernehmen (31-10-2026) — De Berlijnse avondmars, het aantal deelnemers en de inschatting van het departement van Binnenlandse Zaken
• Stuttgarter Nachrichten: Bilanz einer Krawallnacht (1-11-2026) — 27 lichtgewonde agenten in Berlijn, nieuwe demonstraties over drie weken
• dpa-AFX / ARIVA: Krawalle nach Jugend-Demos (1-11-2026) — Deelnemersaantallen, de aanhoudingen in Frankfurt en ruim 250 aanhoudingen in heel Duitsland
• Euronews: Wages vs prices – the economic pressures behind Europe’s protests (19-10-2026) — De economische achtergrond van de protesten
• IamExpat: Shops in The Hague board up ahead of Gen Z protest on Saturday (30-10-2026) — Dichtgetimmerde winkels in Den Haag, oproepen in chatgroepen
• NL Times: Interior minister: alarming messages about Gen Z riots in Dutch cities this weekend (30-10-2026) — Reactie van VNO-NCW en MKB-Nederland, oproepen in chatgroepen
• ZDFheute: Krawalle und Plünderungen überschatten “Gen Z regelt” (1-11-2026) — De gebeurtenissen in Frankfurt, Keulen en Berlijn, reacties van de autoriteiten
• Münchner Merkur / leinetal24: Verfassungsschutz warnt vor Linksextremisten (28-10-2026) — Voorafgaande waarschuwing van de Duitse federale dienst voor de bescherming van de grondwet
• France 24: Yellow vests throw their weight behind mounting student protests (17-10-2026) — De gebeurtenissen in Frankrijk op 17 oktober, het stadhuis van Limoges en de arrestaties
• Euronews: Protests sweep across Europe (24-10-2026) — Kortstondige aanhoudingen in Italië en minderjarigen
• AmCham Ukraine: 92% operational, 87% investing – business confidence in Ukraine remains strong amid Russia’s war (23-6-2026) — Ledenenquête van AmCham Ukraine en Citi: operationele capaciteit en investeringsplannen tijdens de oorlog