Markteconomie verdient verdediging, juist door ondernemers

De markteconomie gaat niet verloren in één groot debat, maar door duizend kleine ingrepen, en ondernemers zijn degenen die haar moeten verdedigen.

De markteconomie heeft in Europa weinig openlijke tegenstanders meer, maar wel heel veel stille. Ze verliest geen groot ideologisch debat. Ze verliest terrein door duizend kleine ingrepen die elk afzonderlijk redelijk klinken: een extra meldplicht, een nieuwe vergunning, een regeling op maat voor de gevestigde speler, een heffing tegen ‘oneerlijke concurrentie’. Ons standpunt is helder. Wie als zzp’er, mkb’er of startupoprichter van zijn vrijheid leeft, moet de markteconomie zelf verdedigen, want niemand anders doet het namens hem.

Een recent gesprek met Heikki Pursiainen droeg de veelzeggende titel ‘de markteconomie en haar vijanden’. Die titel klopt, maar de vijanden die ondernemers dagelijks tegenkomen zijn zelden mensen met kwade bedoelingen. Het zijn reflexen. De eerste reflex is wantrouwen tegenover winst en zelfstandigheid. De ondernemer wordt eerst als risico gezien en pas daarna als bouwer. Neem de jarenlange onzekerheid rond de beoordeling van zzp-opdrachten: sinds de Belastingdienst begin 2025 de handhaving weer oppakte, kiezen veel opdrachtgevers voor de veilige weg en huren ze liever niemand in dan dat ze een fout maken. Zo verdwijnt werk zonder dat iemand dat zo gewild heeft.

De tweede reflex is protectionisme, ook binnen Europa. De interne markt voor goederen werkt behoorlijk, maar wie diensten over de grens wil leveren, loopt nog altijd tegen nationale registraties, afwijkende regels en eigen papierwerk aan. Het rapport-Draghi uit 2024 legde precies die versnippering bloot als rem op het Europese concurrentievermogen. Een Nederlandse webshop of adviesbureau zou met één set regels vierhonderdvijftig miljoen Europeanen moeten kunnen bedienen. Dat is geen liberale droom, dat is de voorwaarde om niet gemangeld te worden tussen Amerikaanse platforms en Chinese fabrikanten.

De derde reflex is het geloof dat de overheid beter dan de markt kan kiezen welke bedrijven, sectoren en technologieën een kans verdienen. Soms is dat nodig, en dat zeggen we eerlijk. Markten falen bij monopolies, bij schade aan gezondheid en milieu en bij publieke voorzieningen die niemand alleen kan bouwen. Wie de markteconomie verdedigt, pleit dus niet voor de wet van de jungle. Wel voor regels die voorspelbaar zijn, voor iedereen gelijk gelden en niet elk jaar van richting veranderen. Precies die stabiliteit ontbreekt vaak, en de kleinste ondernemer betaalt daar de hoogste prijs voor, omdat hij geen afdeling juridische zaken heeft om de nieuwe regels te lezen.

Daar staat iets hoopvols tegenover. Nooit was het zo goedkoop om te beginnen. Met kunstmatige intelligentie doet een eenpitter vandaag boekhouding, klantenservice en marketing waar tien jaar geleden een klein team voor nodig was. Technologie verlaagt de toetredingsdrempel, en lage drempels zijn de beste bondgenoot van de vrije markt. Juist daarom is het zo wrang wanneer regeldruk die winst weer opslokt.

Verdedigen begint wel bij jezelf. We schreven eerder dat ondernemersvrijheid geen excuus voor stilstand mag zijn, en dat geldt hier opnieuw. Klagen over Den Haag of Brussel levert niets op als het eigen huis niet op orde is.

Wat moet een micro-ondernemer of startup nu concreet doen? Ten eerste: ken je eigen positie. Wie twijfelt over aansprakelijkheid en belasting, maakt een bewuste keuze tussen eenmanszaak of bv in plaats van de rechtsvorm te laten bepalen door toeval. Ten tweede: laat kapitaal werken. Een markteconomie beloont eigendom, en geld dat stil op een spaarrekening staat, kost je geld. Ten derde: bouw iets wat van jou is. Wie volledig afhankelijk is van één platform, verkoopt zijn vrijheid in termijnen; de stap van dropshipping naar een eigen merk is daarom ook een stap naar onafhankelijkheid. Ten vierde: laat je stem horen. Reageer op internetconsultaties over nieuwe wetgeving, sluit je aan bij je brancheorganisatie en vertel je gemeente wat een regel in de praktijk kost.

Vrijheid van ondernemen is geen gegeven. Ze wordt gedragen door mensen die elke dag risico nemen, werk scheppen en hun gemeenschap sterker maken. Als zij zwijgen, schrijven anderen de regels.

▶

Wie als zzp’er, mkb’er of startupoprichter van zijn vrijheid leeft, moet de markteconomie zelf verdedigen, want niemand anders doet het namens hem.

Wie volledig afhankelijk is van één platform, verkoopt zijn vrijheid in termijnen; de stap van dropshipping naar een eigen merk is daarom ook een stap naar onafhankelijkheid.

Bronnen

• The future of European competitiveness (rapport-Draghi, 2024) — Over de versnippering van de Europese interne markt.
• Markkinatalous ja sen viholliset – vieraana Heikki Pursiainen