Pracoholizm nie jest ceną sukcesu – to błąd zarządzania

Pochwała zarwanych nocy i ataków paniki jako ceny sukcesu szkodzi polskim firmom bardziej, niż się powszechnie przyznaje.

Pracoholizm przechodzi w polskim biznesie za dowód charakteru, nie za problem. Przedsiębiorca, który mówi, że stara się spać siedem godzin i nie odpisywać na maile po dwudziestej, łatwo bywa postrzegany jako ktoś, kto nie jest wystarczająco zaangażowany. W wielu branżach, od e-commerce po usługi B2B, zarwana noc i atak paniki przed ważną rozmową z klientem stały się niemal świadectwem poświęcenia. Uważam, że to mit, który szkodzi firmom bardziej, niż się powszechnie przyznaje.

Rozumiem, skąd się to bierze. Budowanie czegokolwiek od zera, sklepu internetowego, kancelarii, warsztatu rzemieślniczego, wymaga realnej intensywności, szczególnie w pierwszych latach, kiedy właściciel jest jednocześnie księgowym, handlowcem i magazynierem. W wielu małych firmach przez długi czas nie ma nikogo, kto odebrałby telefon, jeśli nie zrobi tego sam właściciel. Rozumiem też, że niepewność prawna, w jakiej działają polskie firmy, sama w sobie podnosi poziom stresu do granic wytrzymałości: zmieniające się przepisy, odwleczone interpretacje, nowe obowiązki wchodzące w życie z marszu. Na to nakłada się harmonogram wdrożenia KSeF, który wymusił na tysiącach firm reorganizację księgowości w czasie, kiedy miały też prowadzić normalną działalność. Do tego dochodzi ryzyko geopolityczne, które podnosi koszt prowadzenia biznesu niezależnie od tego, jak dobrze firma jest zarządzana wewnętrznie. Realne obciążenie jest więc ogromne, zanim ktokolwiek zacznie je sobie dokładać sam.

Właśnie dlatego nie zgadzam się z tezą, że wyczerpanie trzeba jeszcze podkręcać jako styl życia założyciela. Przedsiębiorca, który chwali się, że nie brał urlopu od trzech lat, nie udowadnia mi, że jego firma jest silna, udowadnia, że jest pojedynczym punktem awarii. Jeśli cała organizacja zatrzymuje się, kiedy on wyjeżdża na tydzień, to nie jest sukces zarządczy, to jest ryzyko, które prędzej czy później się zrealizuje: w postaci wypalenia, błędu pod presją albo, najgorzej, utraty zdrowia na trwałe. Pracoholizm nie buduje odporności firmy. Buduje jej kruchość, bo cała wiedza, wszystkie relacje z klientami i wszystkie decyzje siedzą w jednej, coraz bardziej zmęczonej głowie. Łatwo wyobrazić sobie firmę, która rośnie świetnie, dopóki właściciel wytrzymuje fizycznie, a kiedy przestaje, cała struktura okazuje się pusta w środku.

Mam wrażenie, że część tej mitologii wynika z tego, że ambicja bywa traktowana jako coś, co trzeba sobie wymusić cierpieniem, żeby było zasłużone. Nie neguję, że za sukcesem stoją realne wyrzeczenia, ale wyrzeczenie i samozniszczenie to dwie różne rzeczy. Można być ambitnym i jednocześnie uznać, że zdrowie, rodzina i sen nie są przeszkodami w budowaniu firmy, tylko jej fundamentem. Przedsiębiorca, który wraca do rodziny obecny, a nie tylko fizycznie w domu, buduje firmę na dłuższy dystans niż ten, który wygrywa kwartał, a przegrywa zdrowie. Szacunek do własnej rodziny i do własnego ciała nie jest dla mnie ustępstwem wobec ambicji, jest warunkiem, żeby ta ambicja miała się na czym oprzeć przez dekadę, a nie przez dwa dobre lata.

To ma też bardzo praktyczny wymiar. Polska gospodarka stoi przed kryzysem demograficznym, który już teraz ogranicza dostęp do pracowników, a to oznacza, że firmy nie mogą sobie pozwolić na model, w którym jedna wypalona osoba na szczycie jest jednocześnie największym atutem i największą słabością organizacji. Zamiast nosić zmęczenie jako odznakę honorową, lepiej realnie odciążyć siebie: oddelegować, zautomatyzować, skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, które dziś realnie przejmują część pracy operacyjnej. To nie jest ucieczka od ambicji. To jest dokładnie to, co pozwala ambicji przetrwać dłużej niż jeden dobry rok.

Nie oczekuję, że ktoś przestanie być ambitny. Oczekuję raczej, żebyśmy przestali chwalić pracoholizm jako cenę wejścia do biznesu i zaczęli chwalić firmy, które rosną bez pożerania założyciela żywcem. To jest trudniejsza historia do opowiedzenia przy piwie na konferencji branżowej niż opowieść o nerwowym załamaniu tydzień przed ważnym kontraktem, ale to jedyna droga, która daje firmie szansę na istnienie dłużej niż jej właściciel wytrzyma w jednym kawałku.

Pracoholizm nie buduje odporności firmy.

Przedsiębiorca, który chwali się, że nie brał urlopu od trzech lat, nie udowadnia mi, że jego firma jest silna, udowadnia, że jest pojedynczym punktem awarii.