Małym firmom zwykle nie brakuje pomysłów na rozwój. Brakuje sposobu, by wybrać ten, któremu warto poświęcić przyszłoroczne pieniądze, czas i energię. W tym poradniku przedstawiam cztery kierunki wzrostu, prostą punktową ocenę możliwości i przykład liczbowy. Dzięki nim decyzję można oprzeć na rachunku, a nie na przeczuciu.
„Strategia rozwoju” brzmi jak zajęcie dla korporacji z osobnym działem planowania. W mikrofirmie pytanie jest prostsze, ale konsekwencje odpowiedzi odczuwamy dotkliwiej: na co przeznaczę najbliższe dwanaście miesięcy? Każdy nietrafiony wybór widać bezpośrednio we własnym kalendarzu i na własnym koncie. Właśnie dlatego mała firma potrzebuje starannie przemyślanego kierunku.
Koniunktura czy trwała zmiana: dlaczego kierunek ma znaczenie
Kiedy popyt słabnie albo nagle rośnie, łatwo reagować wyłącznie na wiadomości z ostatniego tygodnia. Zawsze oddzielam dwie sprawy. Wahanie koniunktury jest falą, która przeminie. Zmiana strukturalna zostaje z nami na dłużej. Dobry kierunek rozwoju sprawdza się w obu sytuacjach: nie załamuje się przy pierwszym spowolnieniu i nie opiera się na czymś, co powoli odchodzi w przeszłość.
Jako europejscy przedsiębiorcy działamy w dekadzie kształtowanej przez co najmniej trzy trwałe siły: niedobór pracowników związany ze starzeniem się społeczeństw, wzrost wydajności możliwy dzięki sztucznej inteligencji i automatyzacji oraz coraz większe oczekiwania klientów dotyczące szybkości obsługi. W perspektywie 2035 roku pytanie brzmi już nie „czy”, lecz „jak” dotkną one naszej branży. Rozwój zgodny z tymi zmianami zwykle ma trwalsze podstawy niż próba działania pod prąd. Demograficzne tło tych decyzji omawiamy w tekście o konsekwencjach kryzysu demograficznego dla biznesu. Silna pozycja firmy znaczy więcej niż pojedynczy udany produkt.
Cztery kierunki rozwoju
Niemal każdy pomysł na wzrost można przypisać do jednego z czterech obszarów. Ten podział wywodzi się z macierzy wzrostu H. Igora Ansoffa z 1957 roku. Do jego zastosowania nie potrzeba jednak dyplomu z zarządzania.
- Sprzedawaj więcej obecnej oferty dotychczasowym klientom. Usługi dodatkowe, umowy serwisowe, programy lojalnościowe, przegląd cen. Ryzyko jest najmniejsze, bo znasz zarówno produkt, jak i klienta.
- Zaproponuj tę samą ofertę nowej grupie klientów. Może to być inne miasto, nowa branża albo sklep internetowy. Ryzyko jest umiarkowane: produkt się sprawdza, ale sprzedaż trzeba zbudować od podstaw.
- Przygotuj nową ofertę dla obecnych klientów. Przykładem jest biuro rachunkowe, które zaczyna prowadzić obsługę płacową. Ryzyko jest umiarkowane: masz zaufanie klientów, lecz potrzebujesz nowych kompetencji.
- Stwórz nową ofertę dla nowych klientów. W praktyce zakładasz nowy biznes wewnątrz istniejącego. To największe ryzyko i najdłuższe oczekiwanie na pierwsze euro przychodu.
Najważniejsza zależność jest prosta: ryzyko rośnie z każdym krokiem oddalającym nas od tego, co już umiemy robić dobrze, i od klientów, których znamy. Dla większości małych firm rozsądna kolejność to 1, następnie 2 lub 3, a dopiero później 4.
Trzy wielkości, które trzeba znać przed wyborem
- Marża pokrycia według produktów lub grup klientów. Ile zostaje po odjęciu kosztów bezpośrednich, takich jak materiały, podwykonawstwo i robocizna? Wielu właścicieli odkrywa, że największa grupa klientów wcale nie jest najbardziej rentowna. Policz to w naszym kalkulatorze marży.
- Koszt pozyskania klienta. Zsumuj wydatki na marketing, czas sprzedaży i przygotowania ofert, a następnie podziel wynik przez liczbę pozyskanych klientów. Jeśli nie masz dokładnych danych, oszacuj tę wielkość na podstawie ubiegłego roku.
- Wolne moce wykonawcze. Ile dodatkowych płatnych godzin lub dostaw obsłuży obecny zespół bez zatrudnienia kolejnej osoby? Wzrost, którego nie potrafimy obsłużyć, pozostaje obietnicą.
Prosta punktacja do porównania pomysłów
Zapisz od dwóch do czterech konkretnych możliwości rozwoju. Każdą oceń od 1 do 5 według sześciu kryteriów. Piątka zawsze oznacza najlepszy wynik: przy zapotrzebowaniu na kapitał 5 oznacza niewielką potrzebną kwotę.
- Marża: ile zostaje z jednej sprzedanej jednostki?
- Potwierdzony popyt: czy ktoś już o to pytał lub zapłacił za podobne rozwiązanie?
- Obecne kompetencje: czy zespół już potrafi to zrobić?
- Zapotrzebowanie na kapitał: ile gotówki trzeba zaangażować, zanim pojawi się przychód?
- Czas do pierwszego euro: tygodnie czy lata?
- Odporność: czy pomysł przetrwa spowolnienie i zmianę strukturalną?
Zsumuj punkty. Jeśli dwie możliwości wypadają podobnie, wybierz tę, która szybciej przyniesie pierwsze euro. Zyskasz pieniądze i wiedzę potrzebne do kolejnego kroku.
Przykład: firma instalacyjna z czterema monterami
Wyobraźmy sobie firmę wykonującą instalacje wodne i grzewcze, zatrudniającą czterech monterów i osiągającą 600 000 euro rocznego przychodu. Właściciel rozważa dwa kierunki. Liczby służą objaśnieniu rachunku, nie są średnimi branżowymi.
Wariant A: umowy serwisowe dla obecnych klientów. Firma obsługuje około 400 aktywnych klientów: gospodarstw domowych i zarządców budynków. Jeśli 100 z nich zawrze roczną umowę za 480 euro, przychód wyniesie 48 000 euro rocznie. Przy kosztach bezpośrednich na poziomie 40% pozostanie 28 800 euro marży pokrycia. Prace można wykonywać w spokojniejszych tygodniach, więc nie trzeba nikogo zatrudniać. Pierwsze umowy da się zaproponować wraz z fakturami w przyszłym miesiącu.
Wariant B: wejście do sąsiedniego miasta. Potrzebny jest piąty monter i samochód dostawczy, co w pierwszym roku kosztuje 75 000 euro. Jeżeli nowy rynek przyniesie 150 000 euro sprzedaży przy marży 35%, marża pokrycia wyniesie 52 500 euro. Pierwszy rok zakończy się więc niedoborem 22 500 euro. Próg rentowności zostanie przekroczony dopiero przy sprzedaży około 214 000 euro (75 000 / 0,35).
W punktacji wariant A wyraźnie wygrywa pod względem marży, potwierdzonego popytu, kompetencji i czasu do pierwszego przychodu. Wariant B nie jest zły, lecz prawdopodobnie warto do niego wrócić, gdy A pozwoli zgromadzić rezerwę gotówki. To częsty wniosek: na początek najlepiej rozwijać to, co jest najbliższe obecnej działalności. Sprawdź własne założenia w kalkulatorze wzrostu.
Sygnały, że kierunek jest niewłaściwy
- Wzrost pochłania gotówkę. Jeżeli sprzedaż rośnie, a saldo na koniec każdego miesiąca maleje, finansujesz rozwój z własnej kieszeni.
- Jeden klient staje się zbyt duży. Wtedy rozwój zależy od jego decyzji, a nie od twoich.
- Strategia obejmuje „wszystko”. Pięć równie ważnych kierunków zwykle oznacza, że żaden nie jest konsekwentnie realizowany.
- Nikt o to nie prosił. Nowy produkt, którego nie zgłosił żaden klient, wymaga wyjątkowo mocnego uzasadnienia.
- Wszystko zależy od ciebie. Jeśli pomysł działa tylko wtedy, gdy osobiście zajmujesz się każdą sprawą, przybywa ci pracy, a nie możliwości rozwoju. Ten sposób zarządzania warto ocenić również przez pryzmat tekstu Pracoholizm nie jest ceną sukcesu – to błąd zarządzania.
Od czego zacząć w poniedziałek
- Godzina z księgowością: oblicz marżę pokrycia dla trzech największych grup produktów lub klientów.
- Pół godziny z kalendarzem: oszacuj wolne moce wykonawcze na najbliższe sześć miesięcy.
- Zapisz trzy możliwości rozwoju i przypisz je do czterech opisanych kierunków.
- Oceń je według sześciu kryteriów i wybierz jedną.
- Zadzwoń do pięciu klientów i zapytaj, czy kupiliby nową usługę oraz za jaką cenę. Dopiero potem przygotuj plan sprzedaży. Jeśli pomaga ci sztuczna inteligencja, zastanów się, jak zamienić zaoszczędzony czas w nowe przychody.
Dalsza perspektywa: rozwój w latach trzydziestych
Patrząc na najbliższą dekadę, spodziewam się coraz większych różnic między małymi firmami. Te, które przeznaczą ograniczony czas na pracę o najwyższej marży i zautomatyzują rutynę, będą mogły rosnąć bez równie szybkiego zwiększania zatrudnienia. Firmy rozwijające się wyłącznie przez dokładanie godzin pracy zderzą się z niedoborem pracowników. Główne pytanie strategii przesuwa się zatem z „jak sprzedawać więcej?” na „jak uzyskiwać więcej z każdej godziny?”. To trwała zmiana, a nie chwilowe wahanie koniunktury. Warto przygotować się do niej już teraz.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest strategia rozwoju małej firmy?
To decyzja, na który jeden lub dwa kierunki przeznaczysz czas i pieniądze w najbliższych 12–24 miesiącach, oraz lista rzeczy, których nie będziesz robić. Dobra strategia małej firmy mieści się na jednej stronie.
Najpierw pozyskiwać nowych klientów czy sprzedawać więcej obecnym?
Zwykle warto zacząć od obecnych. Sprzedaż osobom, które już cię znają, jest tańsza i szybsza. Pozwala też zgromadzić gotówkę na późniejsze pozyskiwanie nowych klientów.
Ile kierunków rozwoju można realizować jednocześnie?
W mikrofirmie jeden główny i najwyżej jeden niewielki eksperyment obok niego. Przy większej liczbie ograniczony czas rozprasza się tak bardzo, że nic nie posuwa się naprzód.
Jak sprawdzić, czy na pomysł jest popyt?
Najlepszym potwierdzeniem jest płacący klient. Kolejnym — klient, który sam zgłosił potrzebę. Zanim zainwestujesz, zapytaj bezpośrednio pięciu klientów, czy kupiliby ofertę i za ile.
Jak często aktualizować strategię?
Przeglądaj liczby co kwartał, a kierunek raz w roku. Wróć do niego od razu, gdy zmieni się coś zasadniczego, na przykład stracisz największego klienta albo koszty wyraźnie wzrosną.
Czy rozwój zawsze wymaga zatrudnienia?
Nie. Umowy serwisowe, lepsze ceny i automatyzacja rutynowych czynności mogą zwiększyć marżę bez kolejnej pensji do wypłacenia. Zatrudnienie często jest dopiero drugim lub trzecim krokiem.
Źródła
- H. Igor Ansoff: Strategies for Diversification. Harvard Business Review, 1957 — źródło macierzy wzrostu.
- Przykłady wykorzystują umowne dane fikcyjnej firmy, a nie statystyki branżowe.
Innohub TV
Zobacz tę treść także w Innohub TV
Wybraliśmy dla Ciebie klipy z Innohub TV, które rozwijają ten sam temat.
