Michio Kaku o teorii wszystkiego i roli AI w fizyce

Fizyk Michio Kaku i Maciej Kawecki rozmawiają o teorii wszystkiego, sztucznej inteligencji i granicach dzisiejszej fizyki w rozmowie, która inspiruje do myślenia na lata do przodu.

Jedno równanie, które opisałoby cały wszechświat – od galaktyk po elektrony w telefonie, który trzymasz w ręce. Brzmi jak scenariusz filmu science fiction, a nie temat wywiadu na YouTube. Mimo to właśnie o takiej teorii wszystkiego rozmawiał fizyk Michio Kaku z Maciejem Kaweckim w jego kanale This Is IT – i to rozmowa, która rodzi więcej dobrych pytań, niż daje gotowych odpowiedzi.

Dlaczego teoria wszystkiego wciąż czeka na dowód?

Fizycy od dekad szukają jednej teorii, która połączyłaby prawa rządzące najmniejszymi cząstkami z prawami rządzącymi całymi galaktykami. Jedną z najpoważniejszych kandydatek jest teoria strun – koncepcja, według której podstawowe cząstki materii nie są punktami, lecz maleńkimi wibrującymi „strunami”, a różne sposoby ich wibrowania dają początek różnym cząstkom i siłom. Problem w tym, że struny miałyby być tak małe, że żaden znany eksperyment nie jest w stanie ich bezpośrednio zaobserwować.

Podobnie jest z ciemną materią – niewidzialną masą, której istnienia nie widzimy, ale której obecność zdradza grawitacyjny wpływ na ruch galaktyk. Rozmowa Kaku i Kaweckiego wraca do tego samego pytania z różnych stron: skoro matematyka teorii strun jest elegancka, a nawet przekonująca, to co właściwie zrobić, by ją sprawdzić? Nauka, w odróżnieniu od samej matematyki, musi w końcu zderzyć się z dowodem.

Czy sztuczna inteligencja i komputery kwantowe pomogą rozwiązać równania fizyki?

Jeden z ciekawszych wątków rozmowy dotyka pytania, które z fizyki akademickiej przenosi się prosto na biurka przedsiębiorców: czy sztuczna inteligencja i komputery kwantowe mogą pomóc zrozumieć wszechświat tam, gdzie kończą się możliwości człowieka? Komputer kwantowy, w przeciwieństwie do klasycznego komputera operującego na zerach i jedynkach, wykorzystuje kubity – jednostki, które mogą przyjmować wiele stanów naraz, co w teorii pozwala przeszukiwać ogromne przestrzenie możliwości znacznie szybciej.

Kaku i Kawecki stawiają pytanie wprost: czy taki komputer kwantowy mógłby kiedyś rozwiązać równania teorii strun, z którymi ludzki umysł sobie nie radzi? To pytanie nie jest wyłącznie akademickie. Firmy, które już dziś uczą się traktować sztuczną inteligencję jako realną szansę biznesową, a nie modny dodatek, zyskują przewagę, bo wcześniej oswajają narzędzia, które prędzej czy później zmienią skalę tego, co jest możliwe do obliczenia, zaprojektowania i przetestowania.

Wieloświat i niedokończone marzenie Einsteina

Jeśli teoria wszystkiego istnieje, to część fizyków pyta dalej: czy nasz wszechświat jest jedynym możliwym, czy jednym z wielu – każdy z własnymi prawami fizyki? Hipoteza wieloświata, czyli istnienia wielu równoległych wszechświatów poza tym, który obserwujemy, wraca w rozmowie jako naturalne rozwinięcie poszukiwań jednego, uniwersalnego równania.

Michio Kaku wspomina też osobisty wątek: to właśnie niedokończone dzieło Alberta Einsteina, który do końca życia pracował nad własną wersją równania wszystkiego i nie zdążył go domknąć, zainspirowało go jako chłopca do tego, by zostać fizykiem. Warto zapamiętać tę lekcję niezależnie od branży: dekady pracy nad jednym, nierozwiązanym problemem nie są oznaką porażki, a pracoholizm nie jest ceną sukcesu – wytrwałość i ciekawość to coś innego niż wypalenie się pracą po godzinach.

Czarne dziury i napęd warp: czy nauka naprawdę nadgania science fiction?

W rozmowie nie brakuje też tematów, które od dekad fascynują kinową publiczność: czarnych dziur, czyli obszarów o tak silnej grawitacji, że nic, nawet światło, nie może z nich wyrwać się na zewnątrz, oraz hipotetycznych tuneli czasoprzestrzennych – matematycznie dopuszczalnych „skrótów” łączących odległe punkty wszechświata. Pytanie o napęd warp, czyli sposób podróży szybszej niż światło poprzez odkształcanie samej przestrzeni wokół statku, a nie przekraczanie jej granicy, pojawia się w tym samym duchu.

Kluczowe jest tu rozróżnienie, które Kaku i Kawecki stawiają wyraźnie: to, co jest dopuszczalne na papierze w równaniach ogólnej teorii względności, nie jest tym samym, co da się zbudować dzisiejszą technologią. To samo rozróżnienie – między tym, co teoretycznie możliwe, a tym, na co realnie wystarczy budżet i czas – warto stosować przy ocenie każdej głośno reklamowanej technologicznej „rewolucji” w biznesie.

Czy fizyka pozostawia miejsce dla Boga?

Rozmowa zamyka się pytaniem, które wykracza poza równania: czy fizyka pozostawia miejsce dla Boga? To pytanie zadawali sobie fizycy od Newtona po Einsteina, a Kaku mierzy się z nim na zakończenie rozmowy. Nauka o najmniejszych cząstkach i największych strukturach wszechświata nieuchronnie styka się z pytaniami, na które sama matematyka nie daje gotowej odpowiedzi – reszta zależy od osobistych przekonań każdego, kto jej słucha.

Czego przedsiębiorcy mogą się nauczyć z poszukiwań teorii wszystkiego?

Z tej rozmowy nie wynika gotowa recepta na biznes, ale wynika z niej coś równie cennego: przypomnienie, że największe pytania – w fizyce i w firmie – rzadko mają szybkie odpowiedzi. Teoria wszystkiego nie jest obietnicą gotowej odpowiedzi, lecz kierunkiem poszukiwań, które mogą trwać jeszcze dekady. Warto o tym pamiętać, zanim zniechęcimy się po pierwszym nieudanym kwartale czy nieudanym wdrożeniu nowej technologii.

Druga lekcja dotyczy narzędzi. Sztuczna inteligencja i komputery kwantowe, o których mówi Michio Kaku, to nie science fiction zarezerwowany dla laboratoriów – to technologie, w które europejskie firmy już teraz mogą i powinny inwestować, zamiast czekać, aż ktoś inny rozstrzygnie wyścig za nas. To ma znaczenie nie tylko biznesowe, ale też strategiczne, bo ryzyko geopolityczne i koszt prowadzenia biznesu rosną tam, gdzie Europa zostaje tylko odbiorcą cudzych technologii, a nie ich współtwórcą. Największa lekcja z tej rozmowy brzmi prosto: zadawaj duże pytania, zapisuj się na długi maraton i nie bój się narzędzi, które jeszcze wczoraj wydawały się zbyt skomplikowane.

Teoria wszystkiego nie jest obietnicą gotowej odpowiedzi, lecz kierunkiem poszukiwań, które mogą trwać jeszcze dekady.

Nauka, w odróżnieniu od samej matematyki, musi w końcu zderzyć się z dowodem.

▶

Źródła

• Teoria, która miała zostać odkryta za 100 lat. Michio Kaku o tajemnicy wszechświata — This Is IT, Maciej Kawecki — Wywiad z Michio Kaku w kanale This Is IT (Maciej Kawecki), opublikowany 17.09.2026