Η αξία μιας επιχείρησης δεν κρίνεται την ημέρα της υπογραφής, αλλά στα χρόνια που προηγούνται. Πολλοί ιδιοκτήτες σκέφτονται τη διαδοχή όταν τους αναγκάζει η υγεία ή η κόπωση. Τότε ανακαλύπτουν ότι η δουλειά εξαρτάται τόσο πολύ από τους ίδιους, ώστε δεν μπορεί να πουληθεί στην πλήρη αξία της. Εδώ εξετάζουμε πόσο έτοιμη είναι για τον επόμενο ιδιοκτήτη.
Προτείνω έναν έλεγχο δέκα ερωτήσεων, τους τρεις συνηθέστερους δρόμους διαδοχής, ένα παράδειγμα επίδρασης της προσωπικής εξάρτησης στην τιμή και τα φορολογικά θέματα που χρειάζονται έλεγχο. Στο τέλος υπάρχουν κινήσεις για αυτή την εβδομάδα.
Ένα δομικό ζήτημα για όλη την οικονομία
Η γήρανση δεν φαίνεται μόνο στις συνταξιοδοτικές δαπάνες. Σε όλη την Ευρώπη περισσότεροι ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων πλησιάζουν στην αποχώρηση. Κάθε επιτυχημένη μεταβίβαση διατηρεί θέσεις εργασίας, πελατειακές σχέσεις και τεχνογνωσία. Κάθε αποτυχημένη μπορεί να κλείσει ακόμη και κερδοφόρα επιχείρηση, επειδή δεν βρέθηκε εγκαίρως διάδοχος.
Το δημογραφικό δεδομένο είναι ουδέτερο, οι συνέπειες όχι. Στη δεκαετία του 2030, για πολλές τοπικές υπηρεσίες το ποιος συνεχίζει θα είναι εξίσου σημαντικό με το ποιος εξυπηρετεί αύριο τους πελάτες.
Έλεγχος ετοιμότητας: δέκα ερωτήσεις
Απαντάμε ναι ή όχι. Κάθε «όχι» είναι δουλειά που αξίζει να ολοκληρώσουμε πριν αναζητήσουμε αγοραστή.
- Μπορεί η επιχείρηση να λειτουργήσει δύο εβδομάδες χωρίς εμάς, χωρίς να καταλάβουν διαφορά οι πελάτες;
- Ο μεγαλύτερος πελάτης αντιστοιχεί σε σαφώς λιγότερο από το ένα πέμπτο των εσόδων;
- Οι βασικές διαδικασίες είναι γραμμένες, ώστε να τις μάθει ένας νέος άνθρωπος χωρίς εμάς;
- Οι συμβάσεις πελατών είναι γραπτές και μεταβιβάσιμες;
- Τα βιβλία είναι ενημερωμένα και οι καταστάσεις κατανοητές χωρίς μακρές εξηγήσεις;
- Οι προσωπικές δαπάνες είναι πλήρως χωρισμένες από τις επαγγελματικές;
- Τα βασικά στελέχη δεσμεύονται να παραμείνουν με νέο ιδιοκτήτη;
- Μπορούμε να δείξουμε εξέλιξη ταμειακών ροών και περιθωρίων για τουλάχιστον τρία χρόνια;
- Η μίσθωση, το όνομα χώρου, το σήμα και οι λογαριασμοί λογισμικού ανήκουν στην επιχείρηση;
- Ξέρουμε τι θέλουμε να κάνουμε μετά την αποχώρηση;
Η τελευταία ερώτηση δεν είναι λεπτομέρεια. Συμφωνίες καταρρέουν επειδή ο πωλητής δεν είναι συναισθηματικά έτοιμος να αφήσει την επιχείρηση. Η μεταβίβαση απαιτεί ουσιαστική παράδοση ευθύνης, θέμα που εξετάζουμε στο άρθρο για τη διαδοχή πέρα από την αλλαγή τίτλου.
Τρεις δρόμοι προς τον νέο ιδιοκτήτη
Οικογενειακή διαδοχή
Ο διάδοχος είναι γνωστός και σε πολλές χώρες η φορολογική μεταχείριση μπορεί να είναι ευνοϊκότερη. Κίνδυνος είναι η επιλογή λόγω συγγένειας αντί για κίνητρο και ικανότητα. Μιλάμε ανοιχτά και με τα παιδιά που δεν θα αναλάβουν.
Πώληση σε εργαζομένους ή διοίκηση
Ο διάδοχος γνωρίζει πελάτες και δουλειά. Συχνά το εμπόδιο είναι η χρηματοδότηση, γι’ αυτό το τίμημα πληρώνεται σε δόσεις ή η ιδιοκτησία μεταφέρεται σταδιακά. Ο πωλητής μπορεί να μείνει προσωρινά στη διοίκηση ή ως μέτοχος μειοψηφίας.
Πώληση σε τρίτο
Αγοραστής μπορεί να είναι επιχειρηματίας, ανταγωνιστής ή εταιρεία που επιδιώκει ανάπτυξη. Η τιμή ίσως είναι καλύτερη, αλλά η προετοιμασία απαιτεί περισσότερο κόπο, επειδή θα ελεγχθούν τα πάντα.
Παράδειγμα: πώς η εξάρτηση από τον ιδιοκτήτη επηρεάζει την τιμή
Ο αγοραστής πληρώνει μελλοντικές ταμειακές ροές, όχι παλιές θυσίες. Προσαρμόζει λοιπόν τα μεγέθη σαν τη δουλειά μας να την έκανε μισθωτός διευθυντής με αμοιβή αγοράς. Τα ποσά είναι ενδεικτικά.
- Το EBITDA, δηλαδή τα κέρδη πριν από τόκους, φόρους και αποσβέσεις, είναι 150.000 ευρώ.
- Ο ιδιοκτήτης αμείβεται με 30.000 ευρώ, ενώ διευθυντής για την ίδια δουλειά θα κόστιζε, για παράδειγμα, 70.000 ευρώ.
- Το προσαρμοσμένο EBITDA είναι 150.000 − 40.000 = 110.000 ευρώ.
Αν η αποτίμηση γίνει σε τέσσερις φορές το προσαρμοσμένο EBITDA, η αξία είναι 440.000 ευρώ αντί για 600.000 ευρώ που θα υπολόγιζε ο πωλητής από το αρχικό ποσό. Ο πολλαπλασιαστής εξαρτάται από κλάδο, μέγεθος και κίνδυνο· εδώ είναι μόνο παράδειγμα. Όσο μεγαλύτερη η εξάρτηση από εμάς, τόσο μικρότερο πολλαπλασιαστή θα επιλέξει ο αγοραστής ή τόσο μεγαλύτερο μέρος του τιμήματος θα θέλει να πληρώσει αργότερα, βάσει αποτελεσμάτων.
Η καλύτερη αύξηση αξίας έρχεται όταν μειώνουμε την εξάρτηση από τον εαυτό μας και κάνουμε τις ταμειακές ροές προβλέψιμες.
Φορολογία: οι εθνικοί κανόνες καθορίζουν τη διαδρομή
Η φορολογία καθορίζει τι κρατά ο πωλητής και ποια επιλογή συμφέρει. Διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ρωτάμε τοπικό φοροτεχνικό τρία πράγματα: πώς φορολογείται η υπεραξία, υπάρχουν ελαφρύνσεις για συγγενείς που συνεχίζουν την επιχείρηση και τι συμβαίνει αν ο διάδοχος πουλήσει ξανά μέσα σε λίγα χρόνια;
Για να δείξω πόσο συγκεκριμένοι είναι οι κανόνες, χρησιμοποιώ το παράδειγμα μίας χώρας. Στη Φινλανδία, φυσικό πρόσωπο που πουλά μετοχές μπορεί πάντοτε να αφαιρέσει τουλάχιστον 20% του τιμήματος ως τεκμαρτό κόστος κτήσης ή τουλάχιστον 40% αν τις κατέχει για τουλάχιστον δέκα χρόνια (Φινλανδικός νόμος φορολογίας εισοδήματος, κεφάλαιο 2, άρθρο 46). Η φινλανδική νομοθεσία προβλέπει επίσης ελάφρυνση φόρου κληρονομιάς και δωρεάς όταν ο λήπτης συνεχίζει τη δραστηριότητα. Μέρος της όμως ανακτάται με προσαύξηση 20% αν μεταβιβαστεί το μεγαλύτερο μέρος της επιχείρησης μέσα σε πέντε χρόνια (Φινλανδικός νόμος φορολογίας κληρονομιών και δωρεών, άρθρο 55). Οι κανόνες στη χώρα μας μπορεί να διαφέρουν πλήρως. Γι’ αυτό η συζήτηση πρέπει να γίνει χρόνια, όχι εβδομάδες πριν από τη συμφωνία.
Χρονοδιάγραμμα: τρία έως πέντε χρόνια
- Πέντε έως τρία χρόνια πριν: έλεγχος ετοιμότητας, μείωση προσωπικής εξάρτησης, τακτοποίηση βιβλίων, δέσμευση βασικών ανθρώπων.
- Τρία έως ένα έτος πριν: επιλογή διαδρομής, αρχική αποτίμηση, φορολογικός σχεδιασμός και προετοιμασία πιθανού διαδόχου.
- Τελευταίο έτος: διαπραγματεύσεις, έλεγχος αγοραστή, σύμβαση, συμφωνία μεταβατικής περιόδου.
- Μετά την πώληση: συμφωνημένη παράδοση, συνήθως από λίγους μήνες έως έναν χρόνο.
Προειδοποιητικές ενδείξεις
- Οι πελάτες καλούν πάντα εμάς, όχι την επιχείρηση.
- Τιμές, προσφορές και σχέσεις υπάρχουν μόνο στο μυαλό μας.
- Τα βιβλία περιέχουν στοιχεία που χρειάζονται πολλές εξηγήσεις.
- Ορίσαμε τίμημα πριν υπολογίσουμε προσαρμοσμένο EBITDA.
- Επιλέξαμε διάδοχο, αλλά δεν μιλήσαμε ποτέ για χρήματα.
Από πού ξεκινάμε τη Δευτέρα
- Απαντάμε στις δέκα ερωτήσεις και μετατρέπουμε κάθε «όχι» σε εργασία.
- Υπολογίζουμε προσαρμοσμένο EBITDA.
- Επιλέγουμε μία πελατειακή σχέση ή αρμοδιότητα για παράδοση σε εργαζόμενο μέσα στον επόμενο μήνα.
- Ελέγχουμε σε ποιον ανήκουν το όνομα χώρου, η μίσθωση και οι βασικοί λογαριασμοί λογισμικού.
- Κλείνουμε συνάντηση με λογιστή ή φοροτεχνικό για την κατάλληλη διαδρομή.
Ακόμη κι αν δεν αποχωρούμε, η ίδια δουλειά προσφέρει σαφή μεγέθη και ελευθερία. Για τον χρόνο που απελευθερώνεται εξετάζουμε πώς η εξοικονόμηση χρόνου μετατρέπεται σε ανάπτυξη. Για τη διατήρηση των σχέσεων έχει σημασία και η εμπιστοσύνη των πελατών στη μικρή επιχείρηση.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε αρχίζει η προετοιμασία;
Ιδανικά τρία έως πέντε χρόνια πριν την αποχώρηση. Η μείωση εξάρτησης και η τακτοποίηση των οικονομικών χρειάζονται χρόνο και αυξάνουν περισσότερο την αξία.
Τι αγοράζει ο αγοραστής;
Αναμενόμενες μελλοντικές ταμειακές ροές, προσαρμοσμένες στον κίνδυνο. Μετρούν κυρίως το προσαρμοσμένο EBITDA, η συγκέντρωση πελατών και η εξάρτηση από τον ιδιοκτήτη.
Η οικογενειακή διαδοχή είναι αφορολόγητη;
Εξαρτάται πλήρως από τη χώρα. Υπάρχουν συχνά ελαφρύνσεις όταν συνεχίζεται η δραστηριότητα, αλλά με αυστηρούς όρους και συνήθως περίοδο διακράτησης. Ρωτάμε τοπικό φοροτεχνικό.
Μπορούμε να πουλήσουμε σταδιακά;
Ναι. Η αγορά συμμετοχών σε βάθος ετών είναι συνηθισμένη σε οικογένεια και εργαζομένους. Διευκολύνει χρηματοδότηση και μετάβαση.
Πώς μειώνουμε την εξάρτηση από εμάς;
Καταγράφουμε διαδικασίες, παραδίδουμε σταδιακά σχέσεις, βάζουμε συμβάσεις και λογαριασμούς στην επιχείρηση και εξασφαλίζουμε άλλον άνθρωπο για τιμές και προσφορές.
Χρειάζεται εξωτερική βοήθεια;
Για φόρους και σύμβαση, ναι. Την προετοιμασία της ίδιας της επιχείρησης μπορούμε να ξεκινήσουμε σήμερα με τις παραπάνω λίστες.
Πηγές
- Φινλανδικός νόμος φορολογίας εισοδήματος, κεφάλαιο 2, άρθρο 46 — υπεραξία και τεκμαρτό κόστος κτήσης.
- Φινλανδικός νόμος φορολογίας κληρονομιών και δωρεών, άρθρο 55 — ελάφρυνση διαδοχής.
- Το παράδειγμα και ο πολλαπλασιαστής είναι ενδεικτικά, όχι δεδομένα αγοράς.
Innohub TV
Δες αυτό το περιεχόμενο και στο Innohub TV
Διαλέξαμε για σένα κλιπ από το Innohub TV που συνεχίζουν το ίδιο θέμα.
Στην υγειά μας - Αφιέρωμα Μπάμπης Γκολές | 18/08/2012 | ΕΡΤΕΡΤ Α.Ε.
Δεν υπάρχουν επεισόδια.